O wydaniu „Fun Home” w Polsce mówiło się od dawna. Początkowo miała się tym zająć Kultura Gniewu, ostatecznie wyścig o licencję wygrał Abiekt i Timof i Cisi Wspólnicy. Wydawnictwo Abiekt zadebiutowało w 2008 roku mocnym uderzeniem prezentując Konrada i Paula – gejowską komedię erotyczną. Timofa nie trzeba chyba nikomu przedstawiać. Jest to wydawca z renomą, dzięki któremu mieliśmy okazję przeczytać w naszym ojczystym języku takie klasyczne powieści graficzne jak Blankets czy From Hell.

Alison Bechdel tworzy od ponad dwudziestu lat. Zadebiutowała w 1983 roku publikując pierwsze plansze lesbijskiej soap opery Dykes to Watch Out For. Stripy te doczekały się wydania w ponad sześćdziesięciu różnych queerowych, feministycznych i alternatywnych publikacjach w USA i Anglii. Mimo to, kreatorka nie była specjalnie znana światowemu gronu czytelników komiksów. Zmieniło się to dopiero w 2006 roku za sprawą wydanego przez Houghton Mifflin autobiograficznego Fun Home. Powieść z miejsca stała się wydarzeniem czego następstwem były liczne nominacje i nagrody (nie tylko z branży komiksowej), między innymi tytuł „książki roku” magazynu Time. Furtka do światowej kariery stanęła przed Alison Bechdel otworem. Fun Home zostało przetłumaczone na pięć języków. Polscy czytelnicy musieli czekać na komiks aż trzy lata.

Fun Home to opowieść o pozornie normalnej rodzinie mieszkającej gdzieś w Pensylwanii. Strona po stronie poznajemy rodziców, braci i samą Alison, szybko przekonując się, że w jej rodzinnym domu nic nie było takie, jak powinno. Ale Fun Home trudno określić mianem historii stricte rodzinnej. Jest to przede wszystkim opowieść o relacjach na linii ojciec – córka. Bo to właśnie Bruce’a Bechdela uczyniła autorka kluczową postacią. Jest on prowadzącym lokalny dom pogrzebowy nauczycielem angielskiego. Molem książkowym, który cały swój wolny czas poświęca na odrestaurowanie XIX-wiecznego domu w którym mieszka z rodziną. Bardziej zainteresowany własną pracą niż uczuciami i sprawami swojej rodziny. Alison i jej dwóch braci bardzo szybko uczą się nie okazywać emocji ani zbytnio komentować poczynania ojca. Relacje Bruce’a z żoną również nie należą do przykładnych.
Cały okres dzieciństwa i wchodzenia w dorosłość upływa dziewczynie na tęsknocie za ojcem, snuciu domysłów o jego ukrytym homoseksualizmie i próbie odnalezienia się w nowej rzeczywistości – wyjazd na studia, życie z lesbijską aktywistką, kolejna przygoda z lektura, tym razem „branżową”.
Gdy bohaterka ma 19 lat, Bruce ginie w wypadku drogowym. Alison nie traktuje tego zdarzenia jako przypadek lecz akt samobójczy. Na krótko przed śmiercią Bruce’a, córka dokonuje przed rodzicami coming outu jako lesbijka, a jego żona składa pozew o rozwód.

Stworzenie Fun Home zajęło Alison Bechdel siedem lat. Bez wątpienia złożyło się na to mozolne odtwarzanie minionych zdarzeń, ale i zebranie materiałów do pracy – autorka korzystała z fotografii osób, przedmiotów i miejsc przerysowując je. Obrazy doskonale komponują się z tekstem, często nadając sobie nawzajem nowych znaczeń. Sama kreska jest prosta, nie występują tu rozległe panoramy czy gęste tła. Głębi rysunkom nadaje lekka szaro-zielona tonacja.

Autorka nie serwuje nam chronologicznej historii rodziny rozdział po rozdziale. Skupia się wokół centralnych wydarzeń, często je powtarzając i ukazując z różnych perspektyw. Niemal każdy z rozdziałów rozpoczyna się od dzieciństwa Alison, a kończy na latach jej dorosłości.
Osobne miejsce w Fun Home zajmuje literatura. Występują tu liczne cytaty z książek, a bohaterka opisując swoją rodzinę używa literackich terminów i porównań. Proust, Wilde, Camus, Millett, to jedne z wielu nazwisk pisarzy jakie pojawiają się w komiksie. To z książek młoda Alison poznaje erotykę obecną w świecie dorosłych, masturbację i odkrywa własną tożsamość seksualną. Literatura była tym, co łączyło ją i jej ojca. Stanowiła podstawę ich komunikacji i w pewnym stopniu pomogła Alison zrozumieć śmierć Bechdela.
Swoje miejsce znalazła tu również symbolika: ciała zmarłych przygotowywane do pochówku, porównanie do rodziny Adamsów, mania Bruce’a na punkcie nagrobków czy pełen podwójnych znaczeń tekst.
Twórczyni zwraca również uwagę na rolę męskości w jej relacjach z ojcem. Bruce Bechdel był dla niej mało męski, w porównaniu z innymi mężczyznami z miasta. Nazywała go księżniczką. Sama będąc za młodu tomboy’em, odrzucała wszystko co kobiece. Znaczenie ról płciowych jest równie istotnym elementem komiksu, co wspomniane wyżej.

Polskie wydanie zostało wzbogacone o wstęp autorstwa Izabeli Filipiak. Niestety jest to tekst bełkotliwy i odsłaniający zbyt wiele z samej fabuły, odbierając czytelnikom możliwość doszukiwania się wskazówek w tekście. Równie trudna do przebrnięcia jest notka od tłumaczy. Jednak ogrom pracy jaką włożyli w przekład i szereg problemów z jakimi się spotkali, częściowo wyjaśnia zawiłość owej notki.
Osobne słowo należy się polskiemu tłumaczeniu. Przyznać trzeba, że zarówno Wojtek Szot, jak i Sebastian Buła wykonali kawał solidnej roboty. Mało tego, pokusili się nawet o stworzenie polskiego słownika homoseksualnej mowy (tłumaczenie angielskich słów queer, butch), co im się poniekąd udało. Może nie zawsze trafnego słownika, ale z pewnością mającego szansę przyjąć się przynajmniej u części czytelników Fun Home w języku codziennym.

Fun Home jest pięknym ukoronowaniem trwającej ponad dwie dekady działalności artystycznej Bechdel. To mocna w swoim przekazie, głęboka opowieść o rodzinnych relacjach, życiu i śmierci.

Recenzja nowego komiksu wydanego przez Abiekt i Timofa tutaj.

Wojtek Szot – założyciel wydawnictwa Abiekt, jakiego zdecydowanie brakowało na naszym rynku, wydawca doskonałego Konrada i Paula, a wkrótce także wielokrotnie nagradzanego Fun Home. Specjalnie dla Comix Grrrlz odpowiada na pytania związane z komiksem queerowym.

Comix Grrrlz: Jak doszło do tego, że osoba w twoim wieku miała wystarczające środki finansowe, zapał, kontakty, aby rozpocząć dzialalność w takiej niszy jaką jest komiks queerowy? Nie obawiałeś się tego skoku na przysłowiową „głeboką wodę”?

Wojtek Szot: Obawiałem się, kto by się nie obawiał ryzyka zawodowego, finansowego no i w pewnym sensie kolejnego coming-outu, bo trudno chyba wydawać komiks gejowski nie mówiąc otwarcie o swojej orientacji hetero czy homoseksualnej. A pomysł wziął się z braku takiej literatury, moich zainteresowań, ciekawości czy takie formy wypowiedzi mają rynkową rację bytu.

CG: Na komiksowych forach pojawiasz się jedynie jako wydawca, na twoim blogu wpisów o twórczości obrazkowej niewiele. Czy oznacza to, że komiks nie jest dla ciebie zjawiskiem, które by cię specjalnie interesowało, natomiast prowadzenie wydawnictwa to jedynie praca?

W.Sz.: Komiks to ciekawy przejaw działalności artystycznej, zjawisko społeczne, czy medium, ale nie jest to moje hobby. Ja w ogóle nie jestem fanatyczny – nie potrafił bym mieć jednego hobby, to zbyt wyczerpujące. Na blogu widać, że podejmuje rózne tematy – wzystko obraca się wokół Inności, Odmienności, ale staram się nie być schematyczny.

CG: Dlaczego na swój rynkowy debiut wybrałeś „Konrada i Paula”, a nie komiks lesbijski? Czy było to podyktowane przykładowo dominacją mężczyzn wśród czytelników komiksów czy może potencjalnymi szansami na znalezienie czytelników komiksów w samym środowisku LGBT?

W.Sz.: Bo sam jestem gejem i od tego zacząłem, co mnie najbardziej dotyczy. Cóż – może pokazałem w tym swoją męskocentryczną naturę, ale już się poprawiam. A czy geje to lepszy target? Wiesz, to może być okrutne, albo odczytane jako homofobiczny stereotyp, ale moim zdaniem większość pedałów szybciej wyda kasę na pasek od Dolce&Gabanna, a lesbijki jednak mają chyba inaczej ułożone priorytety.

CG: W jednym z wywiadów wspomniałeś, że chciałbyś wydać polskiego twórcę. Czy masz już ku temu jakieś konkretniejsze plany?

W.Sz.: Nie, bo nie spotkałem nikogo, kto by się odważył taki temat poruszyć – myślę, że wszyscy by się bali ostracyzmu ze strony swojego środowiska.

CG: A teraz porozmawiajmy na tematy szczególnie intetresujące Comix Grrrlz. „Konrad i Paul” nie jest grzecznym komiksem. Bohaterowie nie tylko rozmawiają o seksie ale swoje rozmowy wprowadzają w czyn. Myslałeś o wydaniu w przyszłości komiksu lesbijskiego, w którym bohaterki również cieszą się swoimi ciałami, komiksu niegrzecznego i niepoprawnego?

W.Sz.: Jassssne! Lesby, dykes, butche, femki i inne lezbiszcza muszą być obecne w popkulturze. Lesbijka to nie tylko szacowne pisarki, filozofki, współczesne wcielenia Alicji B. Toklas, ale też pankówy, przegięte famki czy męskie butche. Ludzie muszą nauczyć się, że to co niby jest stereotypowe, jest prawdziwe. Jak mamy domagać się równouprawnienia to też na polu wyrażania samego siebie.

CG: Mówiło się, że wydaniem „Fun Home” zajmie się Kultura Gniewu. Ostatecznie polskie wydanie powstaje przy współpracy Abiektu i Timofa i Cichych Wspólników. Zdradzisz nam kulisy jak licencja trafiła do was?

W.Sz.: Po prostu – byliśmy bardziej zdetermionowani. Jak pierwszy raz przeczytałem „Fun Home” zachwyciłem się i ta miłość do dzisiaj mi została. Po prostu – trzeba spełniać swoje marzenia. A, że przy okazji może trochę zarobię? Nie mam nic przeciwko temu.

CG: Według waszych zapowiedzi maja pojawić się kolejne publikacje Koniga. Czy można też liczyć na „Dykes to Watch Out For” Bechdel, „Jane’s World” Braddock lub inne tytuły reprezentujące „amerykański lesbijski mainstream”?

W.Sz.: O „Dykes” myślę bardzo często, nawet nie w kontekście wydawania ich, ale tłumaczenia. Po prostu chciałbym stworzyć polski język lesbjiski, butchowaty, kobietony i babole by chodziły w końcu po ulicach a nie tylko babochłopy czy „te lezby”.

CG: Materiały promocyjne i kampanię reklamową „Konrada i Paula” ograniczono do serwosów komiksowych i gejowskich. Informacje nie pojawiały się na serwisach kobiecych? Podobnie sprawa ma się z „Fun Home”. Dlaczego?

W.Sz.: Pojawiały się informacje, ale serwisy kobiece nie zawsze chciały je publikować. A z „Fun Home”… będzie głośno też w mediach kobiecych, mam nadzieję, że to zauważysz.

CG: Czy poza wydawaniem komiksów i książek queerowych twoje wydawnictwo ma jeszcze inne plany związane z tematyką LGBT?

W.Sz.: Planów to ja mam wiele, ale prawda jest taka – ja to robię bez wielkiego wkładu finansowego, jak się uzbiera to się coś wyda, jak nie to będzie przestój. Mam na oku kilka książek, ale jak mi ktoś je zwinie sprzed nosa to się nie będę martwić. Najważniejsze, żeby ksiązki o tematyce homicznej w końcu się w Polsce ukazywały raz w miesiącu, czy nawet częściej, a nie jak jest teraz – kilka pozycji w roku. Byle do przodu…

CG: Życzę dużo sukcesów i dziękuję za rozmowę.